İlk İzmirlilerin izleri sürülüyor... 8.500 yıldır değişmeyen yaşam kültürü

İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin de destek verdiği, kentin bilinen en eski yerleşim alanı Yeşilova Höyüğü’nde sürdürülen kazılar, 8 bin 500 yıl önce İzmir’de yaşayan insanların gündelik hayatına ışık tutuyor. Çipura ve midye tüketen, sürme ve takılar kullanan, ayrı evlerde yaşayıp ortak mutfaklarda bir araya gelen topluluğun örgütlü ve barışçıl yaşamına ilişkin yeni bulgular ortaya çıkarıldı.

İZMİR (İGFA) - İzmir’in 8 bin 500 yıl önceki sakinleri nasıl yaşıyordu? Ne yiyordu, evlerini nasıl kuruyor, komşularıyla nasıl bir hayat paylaşıyor, nasıl süsleniyordu? Bu soruların yanıtları Bornova Ovası’nda, Yeşilova Höyüğü’nde toprağın altından çıkıyor. İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin de destek verdiği kazılarda ortaya çıkarılan her yeni bulgu, kentin ilk yerleşik toplumunun gündelik yaşamına ilişkin portreyi biraz daha belirginleştiriyor.

Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Ege Üniversitesi adına, Yeşilova Höyüğü Kazı Başkanı Doç. Dr. Zafer Derin başkanlığında; İzmir Büyükşehir Belediyesi, İzmir Ticaret Odası ve Bornova Belediyesi’nin destekleriyle sürdürülen çalışmaların 2026 etabında özellikle Neolitik Dönem yerleşimine odaklanıldı. Kazılar, binlerce yıl önce Yeşilova’da yalnızca yan yana yaşayan insanların değil, birlikte yaşamayı örgütlemiş bir Ege toplumunun varlığına işaret ediyor.

İLK İZMİRLİLERİN 8 BİN YILLIK ORTAK MUTFAĞI

2026 yılı kazılarında öne çıkan alanlardan biri, günlük yaşamda kullanılan açık mutfak işliği oldu. Aynı noktada farklı özelliklerde ocak ve fırınlar ile bunların çevresinde çanak çömlekler ortaya çıkarıldı. Farklı pişirme düzeneklerinin bir arada bulunması, ilk İzmirlilerin yemek hazırlarken birden fazla pişirme tekniği kullandığını gösteriyor. Ancak alanı asıl dikkat çekici hale getiren başka bir ayrıntı var. Evlerin içerisinde ailelerin kendi ocak ve fırınları bulunmasına rağmen yerleşimin dışında ortak kullanılan mutfak alanları da oluşturulmuş. Kazı Başkanı Doç. Dr. Zafer Derin, buradaki yaşamı günümüzün köylerindeki ortak üretim kültürüne benzeterek, “Bütün evlerin belki ortaklaşa ekmek pişirdiği, yemek yaptığı bir yer. Yakın dönemde ya da şimdi köylerde de olduğu gibi” diye konuştu. Derin, ortak kullanım alanlarının toplumun sosyal yapısına ilişkin de önemli bilgiler verdiğini belirterek, ilk İzmirlilerin “birlikte yaşamı şekillendirme kavramı üzerinde oldukça gelişkin” bir topluluk olduğunu söyledi.

ÇİPURA SOFRADAYDI

İlk İzmirlilerin sofrasının, bugünkü Ege mutfağıyla şaşırtıcı benzerlikler taşıdığı ortaya çıktı. Tarım ve hayvancılığın yanı sıra denizden de yoğun şekilde yararlanan Yeşilova’daki topluluğun balıkçılığı organize biçimde yaptığı, kazılarda bulunan ağ ağırlıklarıyla da belgelendi.

Kazı Başkanı Doç. Dr. Zafer Derin, deniz ürünlerinin yoğun tüketildiğini belirterek, “Çipura belki en çok sevdikleri balıklardan. Günümüz Ege toplumundan çok farklı değiller” dedi. Derin’e göre Yeşilova’daki topluluk, Ege’de şekillenen yaşam kültürünün en erken temsilcilerinden biri.

8 BİN YILLIK SÜRME KALEMİ

Yeşilova’nın toprağı, ilk İzmirlilerin kişisel bakım ve süslenme alışkanlıklarına ilişkin izleri de koruyor. Önceki kazı sezonlarında yaklaşık 8 bin yıl öncesine ait, özel olarak biçimlendirilmiş bir sürme kalemi bulundu. Bunun yanı sıra çok sayıda takı ve takı kabının ortaya çıkarılması, kişisel süslenmenin dönemin günlük yaşamında önemli bir yere sahip olduğunu gösteriyor. Sürmede kullanılan siyah maddenin karbon içerikli bir malzeme olabileceğini belirten Zafer Derin, sürme kaleminin ise ince bir taşın özel olarak işlenmesiyle hazırlandığını söyledi.