Gazikültür'den 'Antep Ermenileri'

Gaziantep Büyükşehir Belediyesi Gazikültür Yayınları, Prof. Dr. Ramazan Erhan Güllü'nün Antep Ermenileri: Sosyal, Siyasi ve Kültürel Hayat adlı eserini yeniden yayımladı. Eser, Osmanlı döneminden Milli Mücadele yıllarına uzanan süreçte Türk-Ermeni ilişkilerini Antep özelinde inceliyor.

GAZİANTEP (İGFA) - Gaziantep Büyükşehir Belediyesi Gazikültür Yayınları, şehrin tarihine ışık tutan önemli bir akademik çalışmayı yeniden okurlarla buluşturdu. Gaziantepli tarihçi Prof. Dr. Ramazan Erhan Güllü tarafından kaleme alınan Antep Ermenileri: Sosyal, Siyasi ve Kültürel Hayat, 2026 yılında gerçekleştirilen yeni baskısıyla Türk-Ermeni ilişkilerinin Antep'teki tarihi seyrini yeniden gündeme taşıyor. İlk kez 2010 yılında yayımlanan eser, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesinde hazırlanan bir yüksek lisans tezine dayanıyor.

Osmanlı arşiv belgelerini temel alan çalışma, Türk-Ermeni ilişkilerini yüzyıllara yayılan tarihi bir süreç içerisinde değerlendiriyor. Antep'te Türklerle Ermenilerin uzun yıllar boyunca paylaştıkları ortak yaşam kültüründen XIX. yüzyılın ikinci yarısında ortaya çıkan siyasi anlaşmazlıklara, Birinci Dünya Savaşı'ndan Millî Mücadele'ye kadar uzanan gelişmeler altı ana bölümde inceleniyor.

TÜRK-ERMENİ İLİŞKİLERİNİN TARİHİ SEYRİ

Kitapta, Osmanlı hâkimiyeti altında Antep'te yaşayan Ermenilerin ticaret, zanaat, eğitim ve kültürel hayattaki yerlerine ilişkin önemli bilgiler sunuluyor. Yüzyıllar boyunca aynı şehir kültürünün parçası olan Türklerle Ermenilerin gündelik yaşamda geliştirdikleri ortak gelenekler, ekonomik ilişkiler ve komşuluk bağları ele alınıyor.

Eserin üzerinde durduğu temel konulardan birini, XIX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Türk-Ermeni ilişkilerinde yaşanan bozulma oluşturuyor. Osmanlı Devleti'nin karşı karşıya kaldığı siyasi sorunlar, Avrupa devletlerinin bölgeye yönelik politikaları, milliyetçilik hareketleri ve misyonerlik faaliyetlerinin iki toplum arasındaki ilişkilere etkileri tarihi kaynaklar üzerinden değerlendiriliyor.

MİSYONERLİK FAALİYETLERİNDEN ANTEP SAVUNMASI'NA

Prof. Dr. Ramazan Erhan Güllü, çalışmasında Antep'te faaliyet gösteren Amerikan-Protestan ve Fransız-Katolik misyonerlerinin çalışmalarına, Amerikan Kolejinin ve Amerikan Hastanesinin kuruluşuna, bu kurumların şehirdeki sosyal ve siyasi gelişmelerle ilişkilerine geniş yer ayırıyor.

Kitapta ayrıca Ermeni siyasi komitelerinin faaliyetleri, 1895 yılında Antep'te meydana gelen olaylar, Birinci Dünya Savaşı sırasında yaşanan gelişmeler ve 1915 Sevk ve İskan Kanunu'nun Antep'teki uygulanışı inceleniyor. Savaş yıllarında Osmanlı Devleti'nin karşı karşıya kaldığı güvenlik sorunları ve alınan kararların tarihi şartları, yazarın arşiv belgelerine dayanan değerlendirmeleriyle okuyucuya aktarılıyor.

Eserin son bölümlerinde ise İngiliz ve Fransız işgalleri sırasında yaşananlar, Fransız ordusu bünyesindeki Ermeni birliklerinin faaliyetleri, Antep Savunması ve Millî Mücadele'nin ardından Ermenilerin şehirden ayrılış süreci ele alınıyor. Böylece Antep'in yakın tarihindeki siyasi ve askerî gelişmeler, Türk-Ermeni ilişkileri çerçevesinde bütünlüklü olarak inceleniyor.